اهداف به موازات پیشرفت فناوری و دانش بشر در عرصه های مختلف، احتمال آسیب پذیری آن ها در برابر بحران های طبیعی و انسان ساخت به نحو محسوسی افزایش یافته است. یکی از موضوعات مهم از دیدگاه مدیریت بحران، شناسایی مکان های مناسب برای استقرار مراکز امداد و نجات به منظور ساماندهی و کمک رسانی سریع به آسیب دیدگان است. مقاله حاضر به دنبال مکان یابی مراکز امداد و نجات بر اساس معیار های کارآمد در شهر مشهد است. روش شناسی روش مطالعه حاضر توصیفی و مکان یابی است و از نظر هدف کاربردی است. جمع آوری اطلاعات از منابع کتابخانه ای و مجموعه گزارش ها، اسناد و آمار منتشر شده بوده است. معیارهای متعددی برای مکان یابی این مراکز از منابع معتبر استخراج شد. سپس با استفاده از نظر کارشناسان خبره مهم ترین معیار های مکان یابی مناسب با توجه به شرایط شهر مشهد تعیین شد و بر مبنای معیار های تعیین شده، مکان یابی مراکز امداد و نجات برای شهر مشهد با کمک روش تحلیل سلسله مراتبی و با استفاده از نرم افزار GIS 10. 8 انجام شده است. یافته ها با در نظر گرفتن معیارهای فاصله از کاربری های مسکونی، مراکز درمانی، ایستگاه آتش نشانی، دسترسی مناسب به راه ها و دوری از تاسیسات شهری خطرناک، مکان یابی مراکز امداد و نجات در شهر مشهد انجام شد. نتیجه گیری در نهایت بر مبنای معیارهای اولویت بندی شده، بهترین مکان برای مراکز امداد و نجات مشخص شده است.

مقدمه: خدمت و کمک به همنوعان در طول تاریخ، به شکل های مختلف ظهور و بروز داشته است، یکی از مصادیق مهم خدمت به بشر در عصر حاضر تحت عنوان امداد و نجات مصدومان نام برده می شود. در هر زمانی، ممکن است ملت ها گرفتار مصائب و آلامی مانند بلایای طبیعی، طوفان های سهمگین، سوانح رانندگی و... شوند و قطعا به هنگام بروز چنین مواردی، انسان ها به یاری دیگر مردمان نیاز دارند و با عنایت به اینکه بنی آدم اعضای یک پیکرند می طلبد که برای نجات حادثه دیدگان شتاب کرد. البته این امداد و نجات مصدومان، هم به حکم دین است که اسلام، همواره به مقوله خدمت به بشریت و زدودن غم و گرفتاری از چهره انسان ها پیش قدم بوده است و با وضع احکامی در قالب واجبات، محرمات و مستحبات، پیروان خود را در این راه سفارش و هم فطرت پاک بر پایه عقل انسان را بر این کار ترغیب می کنند. امداد و نجات مصدومان، گاه شرایطی را ایجاد می کند که هم برای مصدوم مشکل آفرین است و هم امدادرسان را بر دو راهی وجوب و حرمت یا میان دو حکم متضاد و متزاحم قرار می دهد.

زندگی انسان همواره با مخاطرات ناشی از بلایای طبیعی همراه بوده است. استقرار فلات ایران روی پهنه ی پرحادثه ی کره ی زمین، کمربند زلزله ی آلپ – هیمالیا، شرایطی را به وجود آورده که وقوع انواع مخاطرات طبیعی را اجتناب ناپذیر کرده است. شهرستان نهاوند در یکی از حساس ترین نقاط این فلات قرار گرفته، به طوری که ﻭ ﺿ ﻌ ﻴ ﺖ ﻣ ﻮ ﺭ ﻓ ﻮ ﻟ ﻮ ﮊ ﻳ ﻚ شهرستان نهاوند ﻭ ﻗ ﺮ ﺍ ﺭ ﮔ ﻴ ﺮ ﻱ ﺁ ﻥ در یکی ﺍ ﺯ ﻧ ﻘ ﺎ ﻁ زلزله خیز، ﺑ ﻪ ﺭ ﻭ ﻳ ﺎ ﺭ ﻭ ﻳ ﻲ ﻣ ﺪ ﺍ ﻭ ﻡ ﺍ ﻳ ﻦ شهرستان ﺑ ﺎ ﭘ ﺪ ﻳ ﺪ ه ی ﻃ ﺒ ﻴ ﻌ ﻲ ﺯ ﻟ ﺰ ﻟ ﻪ منجر ﺷ ﺪ ﻩ ﺍ ﺳ ﺖ؛ از این رو برای ﺩ ﺳ ﺘ ﻴ ﺎ ﺑ ﻲ ﻋ ﻤ ﻠ ﻲ ﺑ ﻪ روش ها ﻭ ﺭ ﺍ هکارهایی ﻣ ﻨ ﺴ ﺠ ﻢ به منظور مدیریت بحران ﻭ ﺑ ﻪ ﺣ ﺪ ﺍ ﻗ ﻞ ﺭ ﺳ ﺎ ﻧ ﺪ ﻥ ﺍ ﺑ ﻌ ﺎ ﺩ فاجعه آمیز ﭼ ﻨ ﻴ ﻦ ﺭ ﺧ ﺪ ﺍ ﺩ ﻱ ، مطالعه در این زمینه ضرورت دارد. یکی از مهم ترین اقدامات قبل از مدیریت بحران که مستلزم مطالعه ی دقیق است، انتخاب بهینه ی مراکز امداد و نجات برای دسترسی و پوشش حداکثری مناطق آسیب دیده در کمترین زمان به دلیل اهمیت نجات جان افراد در معرض خطر است. پژوهش پیش رو بر آن است که به مکان یابی بهینه ی مراکز امداد و نجات در زلزله ی احتمالی نهاوند بپردازد تا در صورت وقوع حادثه، امدادرسانی در کمترین زمان میسر شود. بدین منظور مکان یابی این مراکز با توجه به معیارهایی چون راه ارتباطی، تمرکز جمعیتی، تراکم روستایی، فاصله از گسل و. . . با بهره جستن از سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS و مدل FAHP انجام گرفته است. نتیجه ی این تحقیق نشان داد که مکان های مناسبی برای این مراکز به دلیل شرایط مساعد طبیعی در منطقه وجود دارد که این ویژگی امتیازی بالقوه را برای مدیریت بحران در این شهرستان فراهم آورده است که باید از آن بهره جست. در نهایت سه محدوده در منطقه به عنوان اولویت های ایجاد مراکز امداد و نجات پیشنهاد شد.

مقاله مروری در زمینه "کاربرد پژوهش عملیاتی در عملیات امداد و نجات" می تواند به عنوان یک منبع ارزشمند برای توسعه و بهسازی روش ها و فرایندهای عملیات امداد و نجات مورد استفاده قرار گیرد. در این مقاله، نحوه ی استفاده از اصول و تکنیک های پژوهش عملیاتی برای بهبود عملکرد این عملیات بررسی شده است. یکی از موارد اصلی که در این مقاله مورد بررسی قرار گرفته است، بهینه سازی است. بهینه سازی در امداد و نجات می تواند به صورت تخصصی در زمینه هایی همچون برنامه ریزی مسیر حمل ونقل، تخصیص منابع، مدیریت زمان و افزایش کارایی عملیات مورد استفاده قرار گیرد. علاوه بر این، این مقاله به دستاوردهای مهمی که با استفاده از روش های پژوهش عملیاتی در حوزه عملیات امداد و نجات به دست آمده است، اشاره می کند. این دستاوردها شامل بهبود عملکرد، کاهش زمان و هزینه ها، افزایش کیفیت ارائه خدمات و بهبود امنیت و کارایی در عملیات امدادی می شود. علاوه بر این، ادغام ابزارهای تحلیلی پیشرفته و مدل های شبیه سازی می تواند دیدگاه های عمیق تری نسبت به سناریوهای پیچیده امداد و نجات فراهم کند. با استفاده از تصمیم گیری مبتنی بر داده، تیم های امداد می توانند چالش های احتمالی را پیش بینی کرده و استراتژی های مؤثرتری تدوین کنند. همکاری بین پژوهشگران و مجریان عملیات برای اطمینان از اینکه پیشرفت های نظری بهبودهای عملی را به دنبال دارد، حیاتی است. با پیشرفت فناوری، ادغام نوآوری هایی مانند هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی در پژوهش عملیاتی می تواند قابلیت های عملیات امداد و نجات را بیشتر کرده و آنها را در برابر وقایع غیرمنتظره تطبیق پذیرتر و مقاوم تر کند.

لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

مقدمه: از آنجا که استان ایلام از جمله استان های حادثه خیز کشور است. لذا، تحقیق حاضر با هدف بررسی عوامل موثر بر اثربخشی تیم های امداد و نجات برای پاسخگویی به حوادث و سوانح در سطح استان ایلام انجام پذیرفته است.روش: تحقیق حاضر از نظر هدف، کاربردی، از لحاظ درجه کنترل متغیرها میدانی و نحوه گردآوری داده ها از نوع پیمایشی است، همچنین روش تحقیق توصیفی- همبستگی بود. جامعه آماری مورد مطالعه شامل تمامی نیروهای امدادگر و نجاتگر داوطلب فعال با درجات امدادی مختلف می باشند (n=0.728). حجم نمونه آماری این تحقیق از طریق جدول تعیین حجم نمونه کرجسی و مورگان، 258 نفر برآورد شد. همچنین برای انتخاب نمونه از شیوه نمونه گیری «تصادفی طبقه ای با تخصیص متناسب» استفاده گردید. ابراز اصلی تحقیق پرسشنامه محقق ساخته ای بود که روایی آن از نظر صاحبنظران و پایایی آن با برآورد ضریب آلفای کرونباخ 0.87 تایید شد.یافته ها: با توجه به یافته ها، بین مدت همکاری اعضای تیم های امداد و نجات جمعیت هلال احمر با میزان اثربخشی آنها (RS=0.676 و p=0.000) و نیز مدت ساعت آموزش این تیم ها با اثربخشی (RS=0.472 و p=0.023) رابطه مثبت و معنی داری وجود دارد. همچنین، جنسیت، وضعیت تاهل، محل سکونت، شرکت در عملیات امداد و نجات، مدرک تحصیلی و نوع فعالیت گروهی بر اثربخشی تیم های امداد و نجات تاثیرگذار است.نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان داد که در برنامه ریزی تیم های امداد و نجات جمعیت هلال احمر استان ایلام به منظور اثربخشی بیشتر باید به متغیرهایی مانند مدت زمان همکاری تیم ها با جمعیت، ساعات آموزش تیم ها، بهره مندی بیشتر از مردان شهری و نیز به شرکت مستمر اعضای این تیم ها در عملیات امداد و نجات توجه ای ویژه داشت.

پیشینه و اهداف: از تکنیک های داده کاوی مکانی می توان در شرایطی که بررسی و استخراج نتایج از منابع داده ای با حجم زیاد و گستردگی ابعاد پایگاه اطلاعاتی مورد نظر باشد، با بالاترین کارایی استفاده نمود. مسئله تماس های اضطراری به علت خطیر بودن موضوع و درگیر نمودن نیروهای امداد و اورژانس مسئله ای است که بر اساس داده کاوی مکانی می توان به الگوهای نهفته در آن پی برد. بطور متداول، برای درک ارتباطات فضایی بین متغیرها، محققان علوم محیط زیست و جغرافیا از الگوهایی چون رگرسیون حداقل مربعات معمولی (OLS) بهره می گیرند که اساس کار این تحلیل، ارتباط بین متغیرهای مستقل برای متغیر پیش بینی شونده است. اما این روش دارای کاستی های بسیاری در ارائه ی نتایج فضایی بویژه در مقیاس محلی است. رگرسیون وزن دار جغرافیایی (GWR) در این مطالعه به منظور درک روابط بین متغیرهای فضایی در سطح محلی استفاده می شود تا پوششی در رفع نواقص روش تحلیلی OLS باشد.روش ها : در این تحقیق از روش های OLS و GWR در تحلیل ارتباط بین موضوع حجم بالای تماس های اضطراری در منطقه مورد مطالعه (ایالات دالاس امریکا) و عوامل موثر بر رخداد این مساله استفاده می گردد. همچنین آزمون های آماری متعدد برای ارزیابی بکارگرفته شد. برای این مقصود، تعداد و پراکندگی تماس های اضطراری را به عنوان متغیر وابسته و پارامترهایی همچون جمعیت، تعداد افراد تحصیل کرده، بیشترین ساعت تماس و فاصله از مرکز شهر را متغیرهای مستقل مساله در نظر گرفته و چگونگی تاثیر این عوامل در بروز این موضوع بررسی می گردد. در این مطالعه، نرم افزار ArcGIS Pro برای انجام تحلیل های مکانی-آماری و ارائه نقشه ها بکارگرفته شد.یافته ها: نتایج نشان دهنده این مساله است که پارامترهای جمعیت، تعداد افراد تحصیل کرده، فاصله از مرکز شهر و بیشترین زمان تماس به ترتیب در بروز این مساله بالاترین اثر را داشته اند. در روش OLS شاخص های Koenker و Jarque-Bera که به ترتیب نشان دهنده ثبات مدل و نرمال بودن باقیمانده ها می باشد رضایتبخش نبودند. نتایج ارزیابی دو مدل OLS و GWR نشان داد که مقدار R2 در مدل GWR حدود 61/0 و در مدل OLS حدود 41/0 بوده که نشان دهنده این امر است که نتایج حاصل از مدل GWR به واقعیت نزدیک تر است. در مدل جغرافیایی، وزن پارامتر جمعیت در قسمت های مرکزی شهر بیشتر از اطراف آن بوده، در حالیکه وزن پارامتر بیشترین زمان تماس در قسمت های شمالی، جنوبی و غربی شهر بیشتر از سایر نقاط می باشد. همچنین وزن پارامتر تعداد افراد تحصیل کرده در قسمت های جنوبی شهر بیشتر می باشند.نتیجه گیری:  جمیع عوامل مطرح شده در کنار هم بر روی بروز متغیر وابسته اثر افزایشی داشته و در کنار این تحلیل ها، پیش بینی وقوع این مساله در چند ساله آینده نیز امکان پذیر می باشد. با تکیه بر این نتایج می توان ابزار مناسبی جهت مدیریت و کنترل بهینه مشکلات منطقه در اختیار مسئولین امر قرار داد.